Кнут Ҳамсун

ҳикоя

Х*** деган ёзувчи ҳикоя қилиб берганди: Копенгагеннинг ички бандаргоҳидан унча узоқ бўлмаган ерда Вестервол деб аталадиган кўча бор – хилватгина янги хиёбон. Атрофда уйлар, кўчачироқлар кам, табиийки, ўткинчиларни ҳам кам учратасиз. Ҳатто ҳозир, ёз бўлишига қарамай бирор кимса унда айланишни камдан-кам хаёлига келтиради.

Хуллас, кеча оқшом ўша кўчада бир воқеа содир бўлди. Рўпарамдан келаётган хонимга кўзим тушганда хиёбонни бир неча бор айланиб чиқишга улгургандим. Биздан бошқа жон кўринмайди. Кўчачироқлар ёниқ бўлса ҳам қоронғи, унинг юзига разм сололмайман. Одатий тун қизи бўлса керак, деган хаёлга келиб ўтиб кетавердим. Хиёбон охирига етиб ортга бурилдим, аёл ҳам ортига ўгирилди, кўп ўтмай яна кўришдик. Биронтасини кутаётгандир, деб ўйладим, ким бўлса экан – кўрамиз. Яна бир бор унинг ёнгинасидан ўтаман. Учинчи марта тўқнаш келганимда эса шляпамни кўтариб қўйдимда гап бошладим.

– Хайрли оқшом! Хоним бу ерда бирортасини кутяптими дейман?

Аёл бехос чўчиб тушди.

Йўқ… Ҳа, кутяпти. Мумкин бўлса, кутгани келгунича, унга шерик бўлиб турсам бўладими? Ҳа, мумкин, у қарши эмас. Менга ташаккур айтди. Нафсиламрини айтганда, у бировни кутаётгани йўқ, шунчаки айланиб юрибди, бу ерлар шунақанги тинчки. Биз аста ёнма-ён кетар, у-будан сўзлашар эканмиз, мен унга қўлимни тутдим.

– Аҳ, йўқ, – деди ва бошини ликиллатди аёл. Шу кўйи кетавериш у қадар кўнгилли эмас, қоронғилик боисидан унга яхшилаб разм сола олмасдим ҳам. Гугурт чақиб соатимга қарадим ва гугуртни юқорироққа кўтариб унга ёруғ туширдим.

– Тўққиз ярим бўлибди, – дедим. Аёл сесканиб кетди, тўғрироғи совқатаётган эди. Ҳолатдан фойдаландим: – Совқатган кўринасиз, эҳтимол, бирор ерга боришни, ул-бул ичишни истарсиз? «Тиволи»гами? Ё «Национал»ми?

– Йўқ, кўриб турганингиздек, ҳозир бирор жойга бора олмайман, – дея жавоб қилди аёл. Шундагина аҳамият берибман, у устига узун мотам вуали ташлаб олганди. Мен, қоронғиликка сингиб борарканман, узр сўрадим. Кечиримимни қабул қилиши эса унинг жўнгина тун аёли экани тасаввурини тарқатиб юборди.

– Қўлимдан тутинг, – дея яна қўлимни узатдим. – Бироз исиниб олардингиз. Аёл мени қўлтиқлаб олди. Хиёбонни бир неча бор айландик. У соатимга яна бир марта қарашимни сўради. – Соат ўн бўлибди – дедим. – Қаерда турасиз?

– Эски Қироллик кўчасида.

Аёлни тўхтатдим.

– Майлими, уйингизга кузатиб қўйсам? – дея сўрадим.

– Йўқ, бу мумкин эмас, – деди у.

– Иложи йўқ… Сиз Бредгадда турармидингиз?

– Қаердан биласиз? – дедим ҳайратланиб.

– Сизнинг кимлигингизни яхши биламан, – деди у жавобан. Жимлик чўкди. Қўлтиқлашиб кетяпмиз, ёп-ёруғ кўчаларга буриламиз. Аёл тез-тез қадам ташлар, устидаги узун вуали ҳилпирарди.

– Тезроқ юрақолинг, – деди у. Эски Қироллик кўчасидаги уйлардан бирининг ҳовлиси олдига етиб келганда у менга кузатиб қўйганим учун миннатдорлик изҳор қилмоқчи каби ўгирилди. Эшикни очдим, у аста ичкарига кирди. Елкам билан эшикни бироз тутиб, кейин ўзим ҳам унинг ортидан юрдим. Аёл қўлимдан ушлади. Бир оғиз сўзламасдик. Зина бўйлаб кўтарилиб, учинчи қаватда тўхтадик. Унинг ўзи кириш эшигини очди, кейин яна бир эшикни, сўнг менинг қўлимдан тутиб ичкарига бошлади. Аллақандай хонага кирдик; девордаги соатнинг тиқиллаши эшитилиб турибди. Хоним сонияга эшик тагида туриб қолди, кейин дафъатан мени қучиб, эҳтиросдан титраб лабларимдан ўпди. Тўғри лабларимдан.

– Ўтиринг, – деди у. – Мана софа. Мен чироқни ёқай.

Ва чироқни ёқди. Мен ҳижолат ва қизиқувчанлик билан атрофга алангладим. Бу чиройли жиҳозланган катта меҳмонхона эди; очиқ эшиклардан бошқа хоналар ҳам кўзга ташланиб турарди. Танишувимизнинг ўзи ғалати бўлган бу одамнинг қандайлигини тушунолмай ҳалак эдим.

– Бу ер жуда шинам экан! Шу ерда яшайсизми? – дедим.

– Ҳа, бу менинг уйим, – деди аёл.

– Уйингиз? Ота-онангиз билан турасизми?

У кулиб юборди.

– Йўқ, йўқ. Мен оилали кекса хонимман. Ҳозир кўрасиз. Шундай деб устидаги пальто ва вуалини ечди. – Хўш, қарангчи! – деди ва яна ўша эҳтирос билан қучди. Йигирма икки–йигирма уч ёшларда эди у; ўнг қўлида никоҳ узуги, эҳтимол чиндан ҳам эрли аёлдир. Чиройли эдими? Йўқ, юзини сепкил босган, қоши ҳам деярли йўқ. Аммо унинг бутун вужуди ҳаяжонли ҳаёт ила нафас олар, яна унинг оғзи ҳам ғоятда чиройли эди. Исмини, эри бўлса унинг қайдалигини сўрамоқчи бўлдим; кимнинг уйида эканимни билсам дегандим, аммо у менга қаттиқ ёпишган, оғзимни очаман деганим заҳоти қизиқувчанлигимни ман этди.

– Исмим Эллен, – деди у. – Бирор нима истайсизми? Ҳечқиси йўқ, қўнғироқ қилишим мумкин. Фақат бир муддатга анави ерга, ётоққа ўтиб турсангиз бас.

Ётоққа кирдим. Меҳмонхонадан тушиб турган нур хонани хира ёритар, кўзим икки кароватга тушди. Эллен қўнғироқ қилиб май келтиришни буюрди; хизматкор аёлнинг кирганини ва майни қўйиб чиқиб кетганини эшитдим. Бир дақиқа ўтиб Эллен ётоққа кириб, эшик олдида туриб қолди. У томон қадам ташлагандим, у оҳиста қичқирди ва шу заҳоти менга пешвоз келаверди… Бу кеча оқшом бўлганди… Яна нима бўлди дейсанми? Шошма, яна кўп нарса содир бўлди! Эрталаб уйғонганимда кун ёришиб келарди. Куннинг ёруғи парданинг иккала қаватидан ҳам ўтмоқда. Эллен ҳам уйғонди, хорғин хўрсиниб менга кулди. Унинг қўллари оппоқ, худди бархитдек эди, кўкси эса шундай баландки. Унга нимадир деб шивирладим, аммо у оғзимни лаблари билан ёпди. Кун ёришаверди, ёришаверди. Икки соат ўтиб ўрнимдан турдим. Эллен ҳам турди, кийимини, пойафзалини кийди. Худди шу пайт мени ҳали ҳам қўрқинчли туш каби даҳшатга соладиган воқеа содир бўлди. Эллен нима учундир қўшни хонага ўтди, у эшикни очаркан, мен ўгирилиб ўша ерга қарадим. Ланг очиқ деразалардан совуқ оқиб кирар, хонанинг ўртасида, узун столда мурда ётарди. Мурда тобутга солинган, оппоқ кийинтирилган, соқоли ҳам оқ. Қоплама остидаги ингичка тиззалар билиниб турар, қаттиқ ғазабдан муштлари тугилган, юзи эса сарғайиб кетган, даҳшатли эди. Буларнинг барини кун ёруғида кўриб турардим. Ўгирилгач тилим калимага келмай қолди. Эллен қайтганида мен аллақачон кийиниб, кетишга тайёр турардим. Мени қучганида зўрға қўлимни кўтардим. У яна алланима кийди, мени пастгача, ҳовлигача кузатиб қўймоқчи эди; бунга қаршилигим йўқ, аммо ҳали ҳам миқ этмасдим. Бировнинг кўзи тушмаслиги учун у чиқиш йўлаги деворига ёпишиб олди.

– Кўришгунча, – дея шивирлади.

– Эртагачами? – дедим аста.

– Йўқ, эртага эмас.

– Нега эртага эмас?

– Жим, жоним, эртага дафн маросимига боришим керак, бир қариндошим ўлиб қолди. Мана, энди сен ҳам биласан.

– Демак, индингами?

– Ҳа, индинга, мен сени шу ерда, кириш йўлагида кутаман. Хайр.

Кетдим… Ким эди у? Анави ўликчи? Муштини қаттиқ сиққан, лабининг бурчаклари аллақандай трагикомедик тарзда қотиб қолганди! Индинга у мени кутади – борсамми-бормасамми? Тўғри «Бернин» қаҳвахонасига йўл олдим, манзиллар китобини сўрадим, Эски Қироллик кўчасини изладим, фалон рақам – хўш, исми шарифига кўзим тушади. Тонгги газеталарни келтиргунларича ўтираман, сўнг қазо қилганлар ҳақдаги хабарларни кўриш учун уларга ташланаман; хўш, мана аёлнинг хабари, биринчи қаторда, қора ҳарфлар билан ёзилган: «Эрим бугун узоқ вақт давом этган касаллик туфайли вафот этди, 53 ёшида». Эълон ўтган кунги сана билан белгиланган. Узоқ ўтириб ўйга толаман. Эр ва хотин, аёл эркакдан ўттиз ёш кичкина, эр узоқ муддат касал бўлади, бир куни ўлиб қолади. Ёш бева эса енгил нафас олади. Ҳаёт, телба фусункор ҳаёт чорлайди ва у ушбу сасга итоат билан жавоб қилади: кетяпман! Ўша кечаёқ Вестерволга боради… Эҳ, Эллен, Эллен – индинга кўришамиз!

Рус тилидан Алишер ФАЙЗУЛЛАЕВ таржимаси

Javob qoldiring:

Iltimos, sharhingizni kiriting!
Iltimos, ismingizni bu yerga kiriting