Улар билан яшаб бўлмайди

0
753

мулоҳаза

Милена Франц Кафкани севардими? Балки. Ҳар ҳолда ўрталарида ёзувчи ўлимига қадар давом этган муносабат бўлган. Кафкани ҳаммадан кўпроқ тушунган, ҳурмат қилган. Лекин ҳеч қачон Кафка  учун оиласини ташлаб келмасди. Келмаган ҳам.

Зулфия Қуролбой Қизининг бир ҳикояси бор. Унда кутубхонада ишлайдиган ёшроқ келин ҳақида гап боради. Кутубхонага тез-тез келадиган, кўзларида теранлик акс этиб турадиган, истеъдодли, лекин озғин, касалманд бир йигитни ёқтириб қолади. Ҳатто эри билан тўшакка ётишда ҳам олдинги ҳиссиётларни сезмайди. Аммо у йигитни деб оиласидан кечмайди. Ва аниқки, ҳали қизлик вақтида, турмушга чиқиш остонасида шу йигитни учратса ҳам, уни севарди, лекин эри ёки эри каби бирор одамни танлаб тегарди.

Анорнинг «Беш қаватли уйнинг олтинчи қавати» даги Тахминани олайлик. У Заурни телбаларча севарди, у учун яшайди, унинг ҳижронида қийналиб ўлиб ҳам кетди.  Заур яхши ошиқ, ҳиссиётли йигит, чиройли, уни севиш мумкин, у учун яшаш мумкин, лекин у билан яшаб бўлмайди. Нимага?

Бунақа ҳолатлар ҳаётда жуда кўп. Энди инсон психологиясини кўрсатган бу воқеалар билан ҳақиқий психологнинг изланишларини жамласак саволга жавоб топамиз. Модерн дунёнинг энг таъсирли интеллектуали деб эътироф этилган Жордан Петерсон аёл ва эркак психологиясини таҳлил қилади. Эркаклардан фарқли равишда аёллар жуфт танлашда эркакнинг ижтимоий иерархиядаги ўрнига қарайди. Буни баъзан онгли, баъзан онгсиз равишда қилади. Яъни, бирини севиб туриб, бошқасини танлаб кетишнинг асоси генларда. Ҳар бир жонзотнинг генлари яшаб қолиш ва насл қолдиришга кодлаштирилган. Генларнинг асосий мақсади яшаб қолиш ва кўпайиш учун энг маъқул йўлни танлаш.

Кафка, китобхон йигит кабиларни севиш осон. Улар севишга арзийди. Ҳатто бутун умр севилади. Лекин эр сифатида танланмайди. Улар ақлан етук, етарлича ҳиссиётчан. Бу иккала жиҳатни ўзида жамлаганлар эса бу дунёга, жамиятга тупуради,  дунё ўйинларига алданмайди, мансаб, пул кабилар курашишга арзимаслигини англайди. Айни шу учун ҳам улар яққол кўзга ташланади, жуда кўп севилади. Тахмина Заурни севарди, лекин эплаб бозор қилишни ҳам билмайдиган бу йигит билан бир оила бўлиб яшолмади. Милена ҳам Кафкани севарди, лекин унинг жамиятдаги ўрни қониқтирмасди.

Замонавий дунёга қадам қўйганимизга бир неча асргина бўлди. Ундан олдин юз минг йиллар давомида қабила ҳолида яшалган. Аёл оила қуришга жуфт танлар экан унинг чиройи, ақли, фаросатлилиги, дидлилиги, севгиси, ҳиссиётлари рол ўйнамайди, у аҳмоқ, қўпол, бесўнақай бўлса ҳам, муҳими айни пайтда жамият талабларига қараб кучи ёки пули, таъсир доираси бўлиши керак. Аёл уни севиши, у аёлини севиши шарт эмас, муҳими уйини ҳимоя қилса, таминласа бўлди. Айни шу хусусият ҳайвонларга ҳам хос. Турмуш қураётганда севгига, инсонийликка, интеллектга, ҳиссиётга эмас, мансабига, таъминлай олишига қарасангиз, урғочи ҳайвонликдан унчалик узоқлашиб кетмаганингизни айтиб қўйиш керак.

Илҳом Салимов

Javob qoldiring:

Iltimos, sharhingizni kiriting!
Iltimos, ismingizni bu yerga kiriting