ПАЙҒАМБАРНИНГ СОЧЛАРИ

0
349
ko'rishlar soni

Салмон Рушдий, инглиз ёзувчиси

ҳикоя

19… йилларнинг биринчи ярмида Шринагар қиш уйқусидан маст бўлиб ётган пайт кўчаларда аёвсиз изғирин кезиб юрарди. Гўё бу изғириннинг вужуди бор эдию, бу вужуд унга суякларни шишадек чирс-чирс синдириш учун берилгандек эди.

Ўша тун кўча дайдиларининг кўзу-юзи фақат совуқдан эмас, балки қўрқувдан қизариб кетган бир йигитга тушди. Йигит шаҳарнинг энг исқирт ва унутилган кўчасидаги атрофи қалайи панжара билан ўралган ёғоч кулба қаршисига келиб тўхтади. Унинг қадди бир тарафга эгилган, худди бир туртсанг, қулаб тушадигандек кўринарди. Йигит бўғиқ ва ожиз, бироқ жиддий овоз билан сасланди:

– Ўғриларнинг ўғрисини қаердан топсам бўлади?

Кўчанинг ўзи каби исқирт уч-тўрт бедорлари Атта исмли бу йигитни бошқа бир тор ва қоронғу кўчага бошлаб боришди. Юзлари кўринмаган бу бедорлар Аттани янги сўйилган товуқнинг қони ҳали совиб улгурмаган тупроққа юзтубан йиқитишди ва бу кичик саёҳатга йигит аҳмоқларча олиб чиққан пулларни олиб, унинг ўзини ўласи қилиб дўппослашди.

Тун қуюқлашиб борарди. Исмсиз кишилар Аттанинг бехуш танасини кўл ёқасига олиб келиб, халқ тилида Шикора деб аталмиш узун ва тор қайиққа ўтказишди-да сувнинг тугаш нуқтасига олиб бориб ташлашди. Энди Атта Шалимар боғлари томон узанган йўл бошида қонга беланганча ҳам совуқдан, ҳам тутқаноқдан дир-дир қалтираб ётарди.

Тонготарда худди ўша жойдан каҳрабодек ярқираган қайиқ ўтаётганди. Қайиқда гул ташиган қайиқчи титроғи тўхтаган Аттанинг оний қимирлашидан юзага келган шовқин сабаб бу ерда кимдир борлигини сезиб қолди. Шўрликнинг тириклигини бурун катаклари кенгайиб-тораётганидан билди ва йигитдан қаерда яшашини сўради. Хушига қайта бошлаган Атта алаҳсираган кўйи уйининг манзилини айтдию яна хушидан кетди. Сўнгра қайиқчи уни минг машаққат билан қайиғига ўтказди ва айтилган манзилга қараб йўлга тушди. Унинг йўли соҳилнинг бошқа тарафига, катта иморат жойлашган бойлар кўчаси томон йўналганди.

Қишда очилган гулларни ташиб тирикчилик қиладиган қайиқчимиз эшкакни катта мукофот умидида ғайрат билан эшарди. Ниҳоят, у Аттанинг уйида. Уни икки аёл: юзи калтакдан моматалоқ бўлиб кетган бўлсада, ҳамон гўзаллиги шундоқ билиниб турган қиз – Аттанинг синглиси ва кўзлари жиққа ёш, сўлғин кампир, яъни Аттанинг онаси қарши олди. Иккисида ҳам чил-чил синган бебаҳо чинни каби қўрғошиндек оғир бир руҳ бор эди. Синглиси Аттани кўрганзаҳоти қичқириб юборди. Хонадоннинг катта фарзандини гул тўла қайиқда олиб келишганини кўрган она ҳам қизига қўшилиб уввос солди.

Дарҳақиқат, қайиқчига унинг ўзи умид қилганидан ҳам каттароқ мукофот бериб жўнатилди. Энди бу қорача гулфуруш дўстимиз ҳикоямизда бошқа эсланмайди. Уни бемалол унутишингиз мумкин.

Атта фақат совуқ ё тутқаноқдан эмас, балки бош суягининг дарз кетишидан ҳам қаттиқ титрай бошлаганди. У мана шу дарз сабаб комага тушиб қолгани кейинроқ аён бўлди. Энг яхши ва тажрибали шифокорлар ҳам жимгина елка қисиб жўнаб кетишарди.

Қизиғи шундаки, эртаси кун шаҳарнинг энг исқирт ва унутилган кўчасида кутилмаган меҳмон пайдо бўлди.

Ҳумо исмли бу меҳмон бадбахт Аттанинг синглиси эди. У ҳам акаси каби бўғиқ ва жиддий овозда сўради:
– Ўғриларнинг ўғрисини қаердан топсам бўлади?

Пана-пастқамда ўтирган туллаклар, кўчанинг ўзи каби унутилган истиқоматчилари бундан аввалги йигитнинг саволига қандай кулишган бўлса, қизгинанинг сўроғига ҳам худди шундай жавоб бердилар.

– Кеча биттаси келувди. Ўғрини излаб ўз бошига ўзи ғавғо орттирди. Сенларга нима керак ўзи?

Фақат, бу сафар қиз гапнинг жонини биттада суғурди:

– Шуни айтиб қўяйки, на ҳамёнимда пул, на қулоғу бармоғимда биронта қимматбаҳо тақинчоқ бор. Мени ўғирлаб гаров пули ҳам сўраёлмайсиз. Ҳолбуки, меросдан маҳрум этилганим сабаб отам мен учун бировга бир тийин тутқазмайди. Бу ерга келмасдан аввал қаерга кетаётганимни полиция комиссарига ёзиб қолдирганман ва комиссар муовини мен бир кунга йўқолиб қолгудек бўлсам, ёзган хатимни комиссарнинг ўзига очиб ўқиттиради. Шуни унутмангки, бутун кўчага ўт қўйиб бўлсада менга қўл урганлар жазоланиши тайин.

Қизнинг узоқни кўра олганидан кўча аҳли таажжубга тушди. Бироз ўтиб, атрофни томошаталаб бекорчилар тўдаси ўраб олди. Комиссар соҳибнинг жияни саналмиш бу соҳибжамолга ғинг дейдиган аҳмоқ бормикан?

Уни тор ва қоронғу кўчага қадар олиб бордилар. Кўча ичкарилагани сари қоронғулашиб бораверарди. Худди атрофга биров қора тутун пуфлаётгандек, муҳитни чидаб бўлмас зимистон ўз ҳукмга олаётгандек эди. Қизнинг кўзи эски эшик қаршисида ўтирган кампирга тушди. Ҳумо бир нуқтага тикилиб ўтирган кампирни кузата туриб, унинг сўқирлигини сезди. Рўпарасида яна бир эшик очилди. Бу хона ҳозирга қадар кўрган бутун қоронғуликларданда қоронғуроқ эди. Қиз муштларини қаттиқ сиқиб, юрагига  секинроқ ур, дея тинмай ёлборарди. Остонада туриб, ичкарига тикилди.

Зимистон хонанинг бурчакларини шамдан таралаётган ўлимтик шуъла ёритиб турарди. Кампирнинг кишибилмас ташқаридаги йўқликка сингишиб кетиши қизни ичкарироқ киришга ундади. Ҳумо бирдан танасига тегиб кетган нимадандир қўрқиб, беихтиёр қичқириб юборди ва шу заҳотиёқ ўзидан ғазабланиб, лабларини қонатгудек тишлаб жим бўлди. Ичида ҳомила янглиғ ўсиб келаётган қўрқувининг бирдан тўлғоқ азоби янглиғ унга васваса солишидан чўчиб безовта бўлар ва ичида жаҳл билан билган бутун дуоларини қайта-қайта такрорларди. Бироз ўтиб, чуқур нафас олди-ю танасига инган ҳотиржамликдан роҳат туйди ва ўзига олдинда яна қандай даҳшатлар кутаётгани ҳақида ўйлашни тақиқлади.

Боя Ҳумонинг ўтакасини ёрган нарса шам липиллаб турган хонтахта эди, холос. Хонтахта ортида эса унга ҳали жуда кўп қўрқувларни хадя этажак тоғдек барзанги кишини кўрди.

– Ўтирақол, – паст, бироқ буйруқ оҳангида сасланган манзиратдан сўнг Ҳумо кейинги таклифни кутиб  ўтирмай дарҳол қариянинг қаршисига чўкди. Бармоқларини тўхтовсиз қисирлатганча ўзини ҳотиржам суҳбатга тайёрлади:

– Ўйлашимча, мен излаган ўша машҳур ўғрилар ўғриси сиз бўласиз, шундайми?

Қария ўрнидан қалқди. Бу сафар унинг девордаги улкан гавдаси титраб кўринарди. У бир — икки гапирди. Ҳумонинг бу гаплардан тушунгани шу бўлдики, бутун шаҳарда рўй берувчи жиноятлар асло тасодифан эмас, балки айнан мана шу хонада режалаштириб, пишитиб қилинар ва  бу хонада ҳукм берилмаган ўғирлик ё қотилликни амалга оширган одамларга жазо ҳам айнан у томонидан берилармиш.

Ўғрилар ўғриси ундан режалаштирилган ўғирлик борасида кенгроқ маълумот беришини, нимани ва қандай ўғирлаш керак, буюртмадан бошқа нарсаларни олиб чиқиш ҳам мумкинми ё йўқ, олинажак ҳақ, бирдан кутилмаган ҳодиса бўлса ким жавобгар, пулдан ташқари мукофот ҳам борми ва ниҳоят ўғирликдан мақсад нималиги ҳақида сўраб суриштирди.

Охирги саволни эшитар эшитмас Ҳумо ўзини қўлга олиб, буюртмачига ҳос қатъият билан деди:

– Нимани мақсад қилганим бу менинг шахсий ишим. Қўшимча масалаларни фақат ва фақат ўғрининг ўзи билан келишаман. Пулидан хавотир олманг. Ортиғи билан тўланади!

– Ўйлашимча, сиз бу шаҳарда одамларни ўғрилар билан таъминлайдиган агентга ўхшаш одамсиз. Адашмадим, шундайми? Менинг сиздан талабим шуки, шаҳардаги энг ожиз, бироқ ҳеч нарсадан, ҳатто Тангрининг ғазабидан ҳам қўрқмайдиган ўғрини топиб беришингиз керак. Ўғрига қанча тўланса, сиз ҳам хизматингиз учун шунча ҳақ оласиз.  Ўша қўрқмас ўғрини топиб беринг менга. Бошқа ҳеч ким керакмас!

Кимдир оқ мойчироқни ёқди ва Ҳумо қаршисидаги юзида арабча Син ҳарфига ўхшаш чандиғи бор барваста қарияни кўрди. Ҳумо унга арвоҳни кўргандек тикилиб қолди. Болаликдаги қора тушларини эслади. Атта ва Ҳумонинг энагаси болалар шўхлик қилмасин, дея уларни шундай қўрқитарди:

– Илоё яна гапга кирмасаларинг, икковингниям ўғриларнинг ўғриси Шайх Син қоронғу хужрасига олиб кетиб, қамаб қўйсин!

Юзида арабий қиличдан қолган чандиғи шундоқ билиниб турган бу оқсоқол жиноят оламида бутун ўғриларнинг пири эди.

– Бу ишни мендан бошқа ҳеч ким эпини келтириб уддалолмайди.

Қизнинг энсаси қотди.  У хотирасида қайта жонланган болалик қўрқувларини бўғиб, қарияга яқинлашди ва сочлари оппоқ ўғрига бу таҳликали учрашувга бошқа иложи қолмагани боис чиққанини шивирлаб тушунтирди.

– Бир дақиқани ҳам қўлдан бой бермаслигимиз керак, – сўзида давом этди Ҳумо, – шу сабаб ҳеч нарсани яширмасдан, ҳаммасини сизга рўй — рост айтиб бераман. Агар ҳикоямни охиригача эшитгандан кейин ҳам қарорингиздан қайтмасангиз, иш битгач сизга хизмат ҳаққиддан ташқари олган пулингиздан-да ортиқ қилиб мукофот ҳам бераман.

Оқсоқол бош ирғиб, елка силкитганча чеккага “чирт” этказиб тупурди. Энди ҳикояни Ҳумонинг оғзидан эшитамиз.

* * *

Нақд олти кун аввал ўзига тўқ судхўр  Ҳошимнинг уйида тонг ҳар кунгидек кутиб олинди. Юз-кўзидан меҳр уфуриб турган она эрининг олдига чилим олиб келиб қўйди ва эр-хотиннинг доимгидек дилкаш суҳбати давом этаётганди. Ҳошим ўзи тўплаган молу дунёни эътиқоди эмас, балки ҳаётга нисбатан буюк муҳаббати ва ҳурмати орқали топганини кўп айтгувчи эди. Унинг одми ва айни дамда шинамгина уйида энг қашшоқ одамларни, ундан пул қарздор кичик сармоядорларни ҳам азиз меҳмондек ҳурмат-иззат билан қарши олишарди. Албатта, судхўр ўз номи билан судхўр. Ҳошим берган пулининг устига юзда ўттиз фоиз устама қўярди.

– Мен кишиларга пулни ҳурмат қилишни ўргатаман. Агар уларнинг кўнгли пулдан совиб, хонавайрон бўлгудек бўлса, мен ҳам, сизлар ҳам оч қоламиз. Бизнинг тирикчилигимиз одамларнинг бойликка бўлган ҳурмати, ҳирс эмас, айнан ҳурмати сабаб ўтиб турибди. 

Судхўр ва унинг хотини болалари Атта билан Ҳумога борига қаноат, ҳурфикрлик ва бардавом иймон соҳибига айланиш сирларини бот-бот таъкидлаб туришарди. Бу борада ҳам Ҳошимнинг ўз қарашлари бор эди.

Чилим ва чой битгач, оила бир-бирига хайрли кун тилаб тарқалишди. Бироқ, орадан бир-икки соат ўтар ўтмас, хонадоннинг биллурдек нозик сакинатига дарз кетиб, лаҳзада чил-чил бўлди. Энди оила аъзоларининг на кечаги бахтли кунларини қайтаришга заррача умиди, на келажак кунлардаги ёруғликка зиғирдек илинжи қолганди.

Судхўр бир-икки ишини битириб келиш учун шикорасини ҳозирлаётган вақти шикора ва соҳил ўртасидага сувда йилтираб кўринган кумушранг нарсага кўзи тушди.

Қимматбаҳо матоҳдир деб олган нарсаси тухумсимон шиша бўлиб чиқди. Лекин, барибир унинг атрофи кумуш суви билан ҳалланганди. Ҳошим диққат билан боқа туриб, шиша ичида одамнинг сочи борлигини кўрди.

Шишани халтасига солиб, шеригига режалари ўзгарганини айтди ва уйига, ўз хонасига равона бўлди. Шишани яхшилаб ўрганиб чиққач, судхўр Ҳошим тушуниб етдики, қўлидаги қимматбаҳо кумуш тухум ичидаги сочлар ўша муқаддас пайғамбарга тегишли экан. Зотан, у бу сочлар Ҳазратбол ибодатгоҳидан ўғирлаб кетилганида қандоқ дод-фарёд кўтарилганидан жуда яхши хабардор эди. Бу фарёдлар бутун водийни ларзага солганди.

Катта эҳтимол билан ўғрилар аҳолининг йиғи-сиғиси, сиёсий чиқишлари, муқаддас дуолар орқали ўзларининг қаерда эканликларини билиб қолишлари мумкинлиги ва охири ҳам одамлар, ҳам Тангри томонидан берилажак жазодан қўрқиб, шишани кўлга отишган. Давринг келди, сур бегим деб қўшиқ бошлаган Ҳошим энди сочларни ибодатгоҳга қайтариб ҳам халқнинг, ҳам давлатнинг ҳурматига сазовор бўладиган эди. Лекин, бирдан ичига шайтон ўрлаб, миясига бошқа фикр наштардек санчилди.

Хонанинг тўрт деворига бир қараган одам Ҳошимнинг антиқаворларни тўплаш одати борлигини биттада тушунарди. Биллур жавонларда Шринагарнинг машҳур Гулмарг боғларидаги капалаклар янглиғ нозик ишланган қиличлар, уларнинг орасида шимолий Ҳиндистонда яшовчи одамхўр қабила Наговларнинг замзама аталмиш ғаройиб қуролининг асл нусҳалари, айни пайтда фил суягидан ишланган туя ҳайкалчалари, олис Ўрусиядан келтирилган кумуш самоварлар, сандал дарахтидан ясалган, одатда болаларни чўмилтира туриб, уларга ўйнаш учун бериладиган хушбўй ҳайвон шакллари турарди.

– Олиб бориб берсам, – деди Ҳошим ўзига ўзи, – риёкорлик бўлмасмикан? Қимматбаҳо буюмларни муқаддас билиб, уларга сажда қилишдан пайғамбармизнинг ўзи қайтарган эмасми?! Буни унинг ўзи ҳам истамаган бўларди!

Бир лаҳзада кумуш тухум қаршисида бош эгиб дуо ўқиётган бадбахт кимсаларни кўз олдига келтирдию, ғазаби қўзғади.

– Агар бу сочларни керакли жойга қайтарсам, дин мухлисларининг олдида ўз вазифамни адо қилган бўламан, лекин Тангри мендан рози бўлармикан? Албатта, мени бу буюмнинг диний эмас, маънавий қиймати қизиқтиради. Мен бунга қарай туриб, унинг нодир ва бетимсол гўзаллигидан завқланишим мумкин. Қисқаси, менга тухум керак, пайғамбарнинг сочлари эмас. Америкалик миллионерлар дунёнинг тўрт тарафидан шунга ўхшаш бебаҳо ашёларни олиб келиб, саройларининг остидаги ертўлаларда сақлашади. Ҳа, менинг ҳолатимни фақат уларгина тушунишлари мумкин. Мен бу нафосатдан айрилолмайман.

Ҳеч бир антиқавор ишқибози ўзининг йиғиб – терганини бировга кўрсатмай туролмайди. Ҳошим ҳам шундай тотли ҳислар оғушида тўпламидаги янги дурдонани ўғлига кўрсатди. Гарчи судхўр ўғлидан бу топилма ҳақида ҳеч кимга ҳеч нарса демаслиги ҳақида сўз олган бўлса ҳам, Атта ўзига унча ишонмасди. Айниқса, оиласининг бугунгача кўрганларини ўйлагач, Аттанинг жим юриши қийин масала эди. 

Кумуш тухумни илк бор кўрганида Атта отасидан ижозат олиб, хонадан чиқиб кетганди. Ҳошим эса ҳамон бетимсол топилмасига битмас – туганмас ҳайрат билан қараганча оромкурсида ўтирарди. Судхўрнинг тушлик қилмаслигини уйдаги ҳамма яхши билгани учун уни кечки овқатга қадар ҳеч ким безовта қилмади. Бироқ, оқшом соҳибини кечки овқатга чақириш учун кирган хизматкор Ҳошимни боя Атта чиқиб кетаётганида қандай ўтирган бўлса, жойидан қимир этмай ҳамон тухумга тикилганча ёйилиб ўтирганини кўрди. .

Соҳиб исталган пайт ўз – ўзидан отилиб кетиши мумкин бўлган замбаракка ўхшарди. Ҳаром йўл билан қўлга киритилган тухумнинг ичидаги Тангри ғазаби сизиб чиқиб, Ҳошимнинг танасига сингишиб кетгандек гўё.

Хизматкорнинг ёрдами билан хонтахта ёнига келди ва шу пайт уй ичида чиндан “портлаш” бўлди. Бояги замбаракдан илк бор ўт очилди.

Ҳошимнинг башараси қаҳрдан кўкариблар кетган, ичидаги кин оловидан сачраган учқунлар рафиқаси ва болаларини сўз шаклида куйдирарди:

– Ҳаёт эмас, жаҳаннамнинг ўзи! Бу уйда ким хўжайин?! Йўқотларинг бу маданият-паданиятларингни. Риёкорликдан бошқасига ярамайсанлар! Ҳамманг номуссизсан! Ҳамманг! Ҳа ҳоним, нега ўзингни қўрққанга солиб қалтираяпсан? Сендан яшириқча уйга неччи марта бошқа жанонларни олиб келганимни билмайсанда, а? Ҳа, сен аҳмоқ ҳеч нарсани билмайсан. Бошқа аёлни севишимни, у билан ўн йилдан бери алоқамиз борлигидан ҳам хабаринг йўқ. Айтганча, мен ўлсам, мероснинг фақат саккиз фоизигина сенга қолади, қолган бутун молу дунём ўша аёлники. Динда саккиз фоиздан кам улуш бериш мумкин бўлганидайди, бундан ҳам кам нарса ташлаб кетардим сен товуқмия рўдапога.

Ғазабдан оғзи кўпикка тўлган Ҳошим энди болаларига ҳамла қила бошлади. Кўзи Аттага тушгани ҳамоно янада баландроқ қичқириб деди:

– Сен шундай аҳмоқ бола бўлгансанки. Яратган мени сендек бефахм ўғил билан жазолаган.  Ҳей, сен. Ҳа сен, Ҳумо. Шаҳарда юзингни очволиб уёқдан буёққа дайдийсан. Мени шарманда қилдинг. Сени Эгам шу қадар фаросатдан сиққанки, отам шаҳарнинг олди одами, бу ақлсизлигим билан шаҳар қизларига ёмон ўрнак бўлмай деб юзинга парда тортишга ҳам етмайди бу калта ақлинг.

Шу соатдан бошлаб, рафиқасига уйдан чиқмасликни буюрди. Дастурхондаги бирон нарсага қўл теккизмай хонасига кириб кетди ва ичидаги бутун гапларни айтиб бўлганидан хурсанд бўлиб, ҳотиржам уйқуга ётди. На дастурхон бошида юм-юм йиғлаган оиласини, на ҳайратдан тонг қотган хизматкорни хаёлига келтирди.

Эртаси кун Ҳошим саҳар соат бешда уйғонди, покланиб, бошқаларни ҳам уйғотди ва бутун кун давомида уларни ҳам ўзи билан ибодат қилишга мажбур қилди.

Тонги чилимдан сўнг Ҳумо отасининг буйруғи билан эшикбонлар уйдаги ҳамма китобни олиб чиқиб ҳовлида ёқаётганларини кўрди.  Судхўрнинг амри билан кунига энг камида икки соат ҳамма муқаддас баланд овозда ўқиши шарт бўлди. Телевизор ва радио тақиқланди. Мусиқа ҳаром дейилди. Бордию уйга Аттанинг бирон дўсти келгудек бўлса, Ҳумо хонасидан чиқмаслиги керак – номаҳрамга кўриниш макруҳ.

Ўша кундан эътиборан, уй қайғу ва зулмат гирдобига ғарқ бўлди. Бироқ, ҳали энг катта фалокат олдинда эди.

Эртаси кун Ҳошимнинг ёнига қарз олган ва қайтариш учун пули йўқлиги сабаб бир неча кун қўшимча муҳлат сўрагани бир киши келди. Фақат, бу сафар айб қарздорнинг ўзидан ўтди. У Ҳошимга муқаддас Китобда судхўрлик ва фоизчилик ҳақидаги “жасоратли” фикрларни эслатиб қўйди.

Ғазаби чунонам қайнаган Ҳошим шўрликни аямай қамчилар, аллақайси замонлар ҳайвон тулумлари илинган деворлари бўйлаб уёқдан бу ёққа судраб азобларди. Бахтсиз тасодифданми, худди ўша кун бошқа бир қарздор ҳам муҳлат сўрагани келиб қолди. Ота уни ҳам аввалгисидан беш баттар сийлади. Лекин, биринчи қарздордан фарқли ўлароқ унинг ўнг қўлига ҳам жиддий шикаст етди. Уни ўз ризқини қийган  мурдор санаб, Ҳошим деворда илиниқ машҳур жанговар қабила бўлмиш кукрилардан олинган ўттиз саккиз тиғли пичоғи билан қўлини кесмоқчи бўлган экан.

Атта ва Ҳумо оиланинг ёзилмаган янги қоидаларига амал қилишда жуда қийналишарди. Ҳа, Ҳошим жуда чуқурлашиб кетди. Ҳатто рафиқаси ундан қарздорни нега урганини сўраганда, бу савол судхўрга ёқмагани учун аёлни ҳам ўласи қилиб калтаклабди. Атта онасини ҳимоя қиламан деб ўртага кирганида, отаси уни ҳам ер билан битта қилиб ташлади:

– Бугундан бошлаб уйдаги қонун-қоидани тушундингиз!

Ўша кун тонгача ва учинчи кун оқшомгача хонадон бекаси асабларини жиловлолмай титраб-қақшаб чиқди. Ниҳоят, эрига агар бу бемаънигарчиликларини тўхтатмаса, дарҳол талоғини бериши шартлигини маълум қилди.
Аёл хонасига ўтиб, эшикни тамбалади. Тамбанинг шиқирлаган овози тингани заҳот хонасидан ўкириб-ўкириб йиғлаган товуш эшитила бошлади.

Ҳумонинг ҳам сабр косаси тўлган тугул бу косанинг синиқлари аллақачон ичига санчилиб, азоб берарди.

Бугунгача унга мустақил бўлишни ўргатгани ҳолда тўсатдан юзини ёпишини талаб қилган отасининг қарорига қарши чиқиб, чодра кўз нурини заифлатади дея жавоб берди. Ҳошим бироз ўйлаб, уни меросдан маҳрум қилганини ва бир ҳафта ичида уйдан чиқиб кетмаса, ҳолига маймунлар йиғлашини айтди. Тўртинчи кун бутун уй даҳшат оғушига ғарқ бўлди. худди шу кун Атта опасига отасининг нодир топилмаси ҳақида гапириб берди.
Ҳошим икки каллакесарни ёнига олиб, қарзини қайтармаётганлардан пулини ундириш учун шаҳарга тушиб кетганди. Оиланинг ёлғиз вориси бўлгани боис отасининг ғазна калити Аттага ҳам берилганди. Шундан фойдаланиб, судхўрнинг хонасидаги ғазнани очдию унга беркитилган биллур тухумни чўнтакка жойлади.

– Балки, уйда юз берган охирги воқеалар мени эсдан оғдиргандир, аммо бир нарсани аниқ биламанки, бу сочлар уйимизда экан, бизга кун йўқ, – деди у опасига қараб.

Ҳумо укасининг айтганига кўниб, тухумни тезда ибодатгоҳга қайтариб олиб боришини тайинлади. Атта қайиққа миниб, ибодатгоҳга шошилди. Ибодатгоҳ қаршисида йиғлаб дод-фарёд қилаётган мутаассибларни кўриб, қўлини чўнтагига солдию ичи шув этиб кетди. Биллур тухум йўқ. Йигит чўнтагидаги тешикни кўриб, тухумнинг ундан тушиб қолганини тушунди. Ё Танрим, дедию қўрқувдан қалтираётган қўлларини юзига босди. Аммо, ҳозир ибодатгоҳ имомига биллур тухумни топиб келтирганини айтганида ҳам бу кўр оломон ичидан соғ чиқолмаслигини сездию лабларига сўнги тўрт кун ичида илк бор табассум югурди.

– Биз бу биллур матоҳдан қутулишимиз керакмиди? Ҳа! Мана, бу ишни ҳам лаънатининг ўзи бажариб қўяқолибди.

Шундай дедию, кайфияти кўтарилиб, қайиққа минди.

Уйга кирар-кирмас меҳмонхонада қонга беланиб, чалажон ётган опасини кўрди. Қўшни хонадан онасининг пиқиллаб йиғлаган товушини эшитди ва опасини кўтарганча  бека ёнига югурди. Бироз ўтиб, Ҳумо ўзига келгач барини айтиб берди. Маълум бўлишича, ота қайиқда сузиб кетаётганида сувда ялтираётган биллур тухумни кўрган, уни олгач, бу жин ургур у ерда нима қилаётганини, у ерга қандай бориб қолганини аниқлаганмиш. Атта бирдан бошини деворга уриб, ҳўнграб йиғлай бошлади. Кўз ёшлари тиниб, умиди сўнгач биллур ҳақида нимадир уйдириш кераклигини ўйлаб, отасининг хонасига йўл олди.

Эртаси кун Ҳумонинг юзидаги моматалоқлар тузала бошлади. Укасини қучиб, қулоғига қанча кетса кетсин, бу тухумдан қутулиш кераклигини пичирлаб айтди ва сўнги жумлаларни бир-неча марта такрорлади:

– Сочларни ибодатгоҳдан ўғирлаш мумкинми, демак бизнинг уйдан ҳам ўғирлаш мумкин! Лекин буни шу қадар усталик билан қилиш керакки, ҳеч ким шубҳаланмасин. Бизга  bone fide – ҳурматли, лаёқати баланд, тажрибали ўғри лозим. Шундай ўғри бўлсинки, на полициядан қўрқсин, на қарғишдан…

* * *

– Таассуфки, давом этди Ҳумо, – отам уни бир марта йўқотиб оғиз куйдиргач, бу матоҳни кўз қорачиғидек сақлаяпти. Бу ҳам ишни анча чигаллаштиради. Сиз буни аниқ бажароласизми? – Қиз қаршисида ўтирган, юзига арабча Син ҳарфи шаклида чандиқ тушган кишига қараб сўради.

Узоқ сукутдан сўнг Ҳумо оқ мойчироқ шуъласида тиниқроқ кўрина бошлаган юз эгасидан яна сўради:

– Сиз қўрқмаслигингиз ва ишни охирига етказа олишингизга аминмисиз?

Киши ёқасини тортиб, ерга чирт эттириб тупурдию, ўзининг на ошпаз, на боғбон эканлигини, у ҳеч нарсага аввалдан ваъда бермаслигини айтди. Лекин яна айтишича, қўрқув унга буткул бегона эмиш. Хусусан, қиз унга таърифлаётган боласиёқ эртаклардан ҳам ҳайиқмаслигини маълум қилди. Кетидан, ўғирликнинг сабабларига қизиқди.

– Ибодатгоҳга қайтариш учун қилган ҳаракатларимиздан сўнг отам биллур тухумни ёстиғи остига беркитиб ухлайдиган бўлган. Камига, хонада ёлғиз ўзи ётади. Сиз унинг хонасига шундай кириб олишингиз керакки, отам уйғонамасин. Ёстиғи остидаги буюмни эҳтиёткорлик билан олиб, менинг хонамга олиб келиб берасиз.

Ҳумо гапини тугатч, кишига уйнинг таҳминий чизмасини кўрсатди.

– Иш битгач, онам ва менинг бутун олтин буюмларимиз сизники бўлади. Ишонинг, сиз бу олтинлар билан катта давлат қозонасиз, – гапи тугамай кўзи ёшланганини сездию, якунлаш учун шошилиб деди, – бугун! Сиз уни бугун ўғирлашингиз керак!

Ҳумо хонадан чиқибоқ бор кучи билан ўқчиб, қон тупурди.

 Шайх Син – ўғрилар ўғриси анча қартайиб қолган, камига касалманд эди. ўғирликдан топган молларини қиморда юткизиб қўйгани сабаб қашшоқ кун кечирарди. Ҳатто, ўғирликни бошлаган йилларидагидан ҳам қашшоқ… Унинг жойига номзод бўлиб турган ўғри эса уни ҳар қачон сўйиб кетишга тайёр. Айни шу ҳолатда бу қизнинг унга билдирган таклифи қарияга илоҳий туҳфадек туюлиб кетганди. Қўлига тушадиган пулни олиб водийни тарк этиши ва чеккароқдан бир кулба олиб, одамларга ўхшаб ўлимини кутиши мумкин. Сочга келганда эса на унинг ўзи, на сўқир хотини унга умр бўйи бирон марта қизиқишганди. Худди шу боис Ҳошимнинг оиласи ва Шайх Син орасида ўхшашлик бор эди.

Шайхнинг фарзандлари ундан фарқли ўлароқ диндор бўлиб улғайишганди. Ҳатто бир кун Маккада тиланчилик қилиш истакларини айтиб, Шайхни ғазаблантиришганди ҳам:

– Бемаъни гапларни йиғиштирларинг. Хўш, бир ўйлаб кўр, у ерга қандай бормоқчисанлар?

Шайхнинг оиласида туғилган болалар “бу дунёга хушбахт ҳаёт учун келибди” дейилардию, бешикдаёқ мажруҳ қилинар ва  шу йўл билан келажакда тиланчилик қилиш учун ўстириларди.

Болалар тиланчилик қилиб қоринларини тўйдириб юришни эплашарди. Бироқ, Шайхнинг бошқа режаси бор. Бир амаллаб сўқир кампирини олсаю бу ҳаробадан кўчиб кетса. Умрида илк бор омади чопди. Эшиги тақиллади, чорасиз, гўзал қиз унга ўғирлик таклиф қилиб ўтирибди.

Ўша тун уйдагилар ўғрини кутишарди. Шу сабаб даҳлиздаги чироқларнинг бари ўчирилди. Атай ўғри қийналмасин деб тун ҳам доимгидан қоронғу, кўл эса туманнинг қалин кўрпасига бурканган, осмон узра қора, қуюқ булутлар кезиб юрарди. Судхўр Ҳошим ухлаш тараддудида ётоғига кириб кетди. Бу кеча фақат унинг кўзларига уйқу сиғарди, холос. Бошқа хонада миясига қон қуюлиб, комада ётган ўғли бошида уй соҳибаси изиллаб йиғлаб ўтирарди. Учинчи  хонадаги Ҳумо эса кийимини ҳам алмаштирмай сўнги умиди, тилла сандиқчани бағрига босганча ўғрини кутарди.

Ниҳоят боғ тарафдан булбул чаҳ-чаҳи эшитилди. Ҳумо зинадан аста, овоз чиқармай тушиб, юзида Син ҳарфи бўртиб турган “булбул” га эшик очди. Икковлари ҳам даҳлизга боргунча бир-бирларининг юзига қарамай бориб, белгиланган жойга келгач, бошқа-бошқа хоналарга кириб кетишди. Шайх овоз чиқармай, усталик билан судхўрнинг хонасига ўтди. Айни шу пайт Ҳумонинг унга чизиб берган уй тархи қанчалик аниқлигини тушунди. Ҳошим ёстиқни қучоқлаганча хуррак отарди. Ёстиқни бир тарафга сал суришни эплагач, кумуш тухумни олиш қийин кечмади.

Шу пайт деворнинг нариги тарафида Атта бир лаҳза кўзини очиб, ўзини тутди. Онаси ҳайратдан донг қотиб қолганди. Қон миясига тўлиб бўлганидан бўлса керак. Эҳтимол, отасининг хонасида нималар бўлаётганидан хабар топган бўлиши ҳам мумкин. Нима бўлган тақдирда ҳам, биз унинг нега хушига келганини ҳеч қачон аниқ билолмаймиз.

Атта ётоғида ўтириб, уч марта бир сўзни такрорлади:

– Ўғри! Ўғри! Ўғри!

Кейин эса жойига қайтиб ётдию жони узилди.

Бошида ўтирган онасининг ичида қиёмат қўпди. Дод-фарёд бошланди. Бу шундоқ фарёд эдики, деворнинг нариги тарафидаги маст уйқуда ётган Ҳошимни ҳам уйғотиб юборди. Шайх эсанкираб қолганди. Судхўрни уриб ҳушидан кетказсинми ё парда ортига ўтиб яширинсинми? Ўйининг охирига етмай туриб, Ҳошим оёққа қалқди ва оёқ тарафидаги тортмадан шакар қамиш тасвири туширилган пичоқни олиб, даҳлизга югурди. Шайх фурсатни ғанимат билиб, ёстиқ остидаги пайғамбар сочлари солинган тухумни олдию жуфтакни ростлади. 

Ҳошим даҳлизга чиққач, қўлидаги пичоқни қоронғуда уёқдан-буёққа соллади. Ҳали аниқ кўрмай туриб, пичоқни даҳлизнинг нариги бурчагидаги соя эгасига, соя эгасининг нақ юрагига санчди. Кейин эса кўзини ишқалаб, чироқни ёқди. Оила ахзолари ичида соғ қолган ягона инсон, она даҳлиздаги икки мурдани кўриб, ақлдан озаёзди. Шу қадар қаттиқ чинқирдики…

Бироз вақт ўтиб, унинг ўз укаси, полиция комиссари опасини руҳий хасталиклар шифохонасига, аниқроғи жиннихонага жойлади.

Шайх иш бузилди, деб пичирлади ўзига-ўзи.  Биз юқорида айтган фожиа юз берган пайт у Ҳумонинг хонасига кириб, олтинларни олиб чиқиш ва шу йўл билан жонини қутқаришга қарор қилганди. Деразадан ошиб, уйига қайтган вақти кампирига ишларнинг чаппасига кетганини ва бир муддат бу ерлардан кетиши кераклигини айтди. Эри гапини тугатганда ҳам кампир қилт этмади. Юзи қадим маъбуда ҳайкаллари қадар тош қотган, ифодасиз эди.

Ўша кеча кўтарилган шовқиндан нафақат хизматкорлар, балки қотиб ухлаб ётган қоровул ҳам уйғониб кетганди. Аввал полицияга, улардан бир иш чиқмагач эса полиция комиссарининг муовинига хабар қилинди. Комиссар муовини Ҳумонинг ўлганини эшитиб, мактубни очди ва унда ёзилган гапларнинг барини диққат билан ўқиб чиқди. Кейин эса қуролланган аскарлари билан шаҳарнинг энг жирканч, бадном қисмига йўл олди.

Маҳаллага етар-етмас ўша ердаги каллакесарлардан бири муовиннинг қулоғига Шайхнинг исмини шипшиди. Бошқаси эса Шайхга қочиши кераклиги ҳақида хабар берди. Худди ўша пайт босилган тепкидан учган ўқ тўғри бориб, деразадан энди ошаётган Шайхнинг қорнига тегди. Муовин шу йўл билан ичида кўтарилган ғазаб оловини бироз бостирган бўлди. Ерга қулаган ўғрининг чўнтагида кумуш тухум ярқираб турарди.

Пайғамбарнинг сочлари полиция саъй-ҳаракатлари билан ибодатгоҳга топширилиши борасида Ҳиндистон радиосида эшиттириш тайёрланди. Бу воқедан бир ой ўтиб эса мамлакатнинг энг таниқли дин ходимлари ўша ибодатгоҳга йиғилиб, бу сочларнинг чиндан пайғамбарга тегишли эканлигини тасдиқлашди. Бугун мазкур нодир ва қимматбаҳо топилма кучли назорат остида,  энг гўзал кўллардан бирининг соҳилидаги ибодатгоҳда сақланади.

Бироқ, биз ҳикоямизни Шайхнинг тўрт ўғли ҳақида ҳам икки оғиз гапирмай тугатолмаймиз. Улар ўзлари билмаган ҳолда ўша муқаддас шиша турган хонадонда бир-неча дақиқа меҳмон бўлишганди. Эртаси кун уйқудан ҳеч нарсадан бехабар ва соппа-соғ уйғонишди. Худди бешикдалик пайти оталари томонидан мажруҳ қилинмагандек. Бу соппа- соғ тўрт муча билан тиланчилик қилиш, ортиқ имконсиз. Энди улар хайр сўраб қоққан эшиклар очилмас бўлди.

Улардан фарқли ўлароқ Шайх ўлган кун кампирининг кўзларига нур инди. У ярқираб очилган кўзлари билан умрининг охирига қадар Кашмир ажойиботларини томоша қилиб ўтди.

Инглиз тилидан Мирзоҳид Музаффар таржимаси

Javob yozing

Izoh yozing
Ismingizni kiriting