КЎРПА

0
133
кўришлар сони

ҳикоя

“Она, тушимда сен ўлиб қолибсан. Йўқ сен тўртта экансан. Сенинг биттанг ўлиб қолибди. Менинг виждоним азобида эканман. Чунки ўлишингни мен хоҳлабман. Мен хоҳлаганим учунгина сен ўлибсан. Виждон оғриғига чидолмай, нима қилишни билмай дарахтларнинг олдига борибман. Улар эса сенинг тўртталигингни, фақат битта шаклингми, қиёфангми,  билмадим нима деб аташ мумкин – ўлиб қолганини, қолган учтасини топсам, ўша битта тананг ҳам тирилишини айтди. Мен сенинг қолган учта танангни эртакдаги “борса келар”, “борса хатар”, “борса келмас” йўллардан излагандек излашга тушиб кетдим.  Уйғонганимдан кейин  анчагача  ғалати бўлиб юрдим. Кичкиналигимда сени йўқотиб қўйишдан қўрқардим. Бу сафар эса йўқ бўлишингни ўзим хоҳлабман. Нега? Отам айтдики, сен унга азоб берасан, сен унинг ўлишини хоҳлайсан, гўё, у сен туфайли одамдек яшолмаяпти . Мен нима дея олардим. Мен на сен томон, на у томон бўла оламан. Аввал унинг бу гапларини кўтаролмай йиғлардим. Кейин-кейин кўникдим. Ўзимни худди отам томондадек кўрсата бошладим. Шундай қилсам, унинг сал дили ёришишини сездим.  Отамнинг гаплари таъсиридами, ё сенга бўлган исёним эвазига сен йўқ бўлсангчи, шунда ҳаммага яхши бўладими деб ўйлаганман…

Тушим эҳтимол шунга…

Духтиримизнинг айтишича, мен сен ҳақингдаги тасаввурларимни онгимни тўрт бурчаги, тўрт ғаладонга тахлаб ташлабман. Ва ўша ғаладондаги битта “сен” мен учун ўлибсан. Яъни сен ҳақингдаги бир муҳим тасаввурим ўлибди. Қолган учта танангни излаб кетишим эса қолган учтасини ҳам янгилаш истаги, мен яхлит Онани, Онамни излаётганканман. У айтдики, “Ота-онанга исён қилганинг сари, улардан келадиган қувват оқимларини тўсиб қўясан.” Яъни баттарроқ телбага айланаман.  Мен эса буни истамайман. Кичкиналигимда сени йўқотиб қўйишдан, ўлиб қолишингдан қаттиқ қўрқардим. Сени тез-тез касал бўлишинг, табибу парихонларнинг у ёшингда ўласан, бу ёшингда ўласан деган гаплари, фоллари мени қаттиқ қўрқитар, мен ҳатто чиндан ҳам шундай бўлади деб ўйлаб, ҳеч кимни кўришни истамас, мактабга ҳам бормай, кўрпа-тўшак қилиб, ўзимни касалга солиб ётиб олардим. Менинг ўша пайтлардаёқ яшашга ҳолим бўлмас, сени мендан тортиб олиши мумкин бўлган дунёдан нафратланар, уни умуман кўргим келмас эди. Сен бундай ётиб олишимни мактабдаги баҳоларимга боғлардинг. Тўғриси, шундай ўйлашинг менга ҳам қулай эди. Ўша қўрқув қон-қонимга сингиб кетиб, ҳозиргача таъқиб этади. Кичкиналигимда ҳозиргидан-да қаттиқроқ қўрқар эдим. Бирда бу қўрқувдан буткул озод бўлишни хоҳлайман. Қўрқувимдан, исёнимдан холи яхлит онани излаяпман. Ҳа, Улуғ Онани.”

Беморларни навбатчи шифокорлар айлантириб келиш учун махбусга ўхшаб қўллари боғлиқ ҳолда ҳовлига олиб чиқар экан, телбахонанинг нурсиз, зах хоналарини тозалаётиб, бу хатни унинг ёстиғи остидан топган эдим. Хат остидаги дафтарга эса яна бир қанча ёзилмалар илова қилинган эди.

                                     КЎРПА

Мен йиғлаб уйғондим. Тушимда йиғладим деб ўйласам, ёстиқларим ҳам ҳўл бўлиб кетганди. Қўрқиб кетдим. Биринчи марта шундай бўлиши. Ҳали тонг отмаган, атроф қоп-қоронғу. Қиш туни бўлгани учун ҳаммамиз бир уйда ухлар,  уй пешидаги печда эрталабгача лағиллаб саксовул ёнарди.

–Онам қани, қани онам?

Овозимга биринчи бўлиб момом уйғонди ва бевақт уни уйғотганим учун ғингшиди. (Эҳтимол момом ухлаётган бўлмагандир ўша пайт)

– Ёт, – деди мени алаҳсираяпти деб хаёл қилганча.

– Онам қани, – мен энди чиндан онамнинг йўқлигини билиб қолдим. Ичимга ваҳм тушди. Укам, момом, дадам ухлаб ётар, лекин онам йўқ эди. Онамнинг йўқлигини кўрган тушим таъсирида мени баттар ваҳимага соларди.

Хархашамдан уйғонган дадам (эҳтимол у ҳам ухламаётгандир):

– Онанг йўқ, Тош момонг ўлибди. Ўшанга кетди, –деди. Енгил нафас олиб, хайрият, деганча яна қайтиб бошимни ёстиққа ташладим. Ухладимми йўқми, эсимда қолмаган.

Ҳаво қаттиқ совуқ эди. Миямга эса тушимда йиғлай туриб, уйғонгач ўнгингда ҳам йиғлаётганингни кўрсанг, кимдир ўлган бўлар экан, деган фикр ўрнашиб қолди.

Онам менга онасиникидан кўрпа олиб келди. Бўйим ўсиб оёқларим кўрпадан чиқиб қолаётганмиш. Қолаверса,  кўрпамнинг човути титилиб, ҳилпираб қолгани учун совқотаётган эканман. Онамнинг келинлик сепига қилган, устига қора сўзана ёпилиб, ҳалигача тахти бузилмаган кўрпа-кўрпачалари бор. Лекин онам менга улардан бирини олиб бериш ўрнига, ўликнинг кўрпасини келтириб берди. Кўрпа шойи бўлгани учун эскига ўхшамас, унчалик қалин ҳам эмас, бироқ сийдик иси уриб қолганди. Кампирлар ёши ўтгани сари сийдик тутолмай қолишини ўз момом – отамнинг онаси иштонларини  ювганимда сезиб қолганман. Момом мени ижирғанмасин дебми, буни тан олар, кир юварканман ёнимда қариликнинг қийинчиликларидан шикоят қиларди. Кўрпа туфайли уйқусизликдаги тунларим бошланди. Сийдик ҳиди келишидан ташқари у маййитнинг кўрпаси эди. Ўликнинг кўрпасини ёпиб ётганим даҳшатга соларди. Шундай бўлсада,  кампир бирор марта менинг тушимга кирмаган. Жин-ажиналар ҳам устимдан босиб келмаганди тунлари. Кампирнинг жасадини қудуқдан топишган. Топилганида тўнғиб қолган экан. Уни эси оғиб қолгани учун қудуққа тушиб кетган дейишди таъзия куни. Кампирнинг эси оғганми йўқми ё кўзи хирамиди – эслолмайман. Доим уйнинг бурчида бир бурдагина бўлиб ўтирар, ундан сийдик иси келар, ранги тупроқникидек қора, икки букилгандек букчайиб юрар, ҳамма овқатланаётганда дастурхонга яқинлашмасди. Янгам энди келин бўлиб тушган пайтлари кичкина тоғам кампирнинг устига сийишини, буни эрмак деб билганини, кампир эса икки юзини қўли билан бекитиб олишини айтиб берган экан қўшниларга. Эри, онамни суюкли бобоси кампирни кўп ургани учун икки букилиб қолган дейишарди. Онам бобосининг жазман аёллари унга ҳадя қилган тилла узукларни мақтанишни хуш кўрарди. Жазманлар кампирнинг уйига ўз уйларидек келиб кетишган, севимли набира бўлгани учун жазманлар онамнинг кўнглини роса овлаган. Онам фақат бир бора укам ва мен ўйнаймиз деб, укамнинг бошини болтада ёриб қўйганимизда, кампир дод солиб, йиғлаб ҳаммани чақириб келганида раҳмат айтганди. Бошқа гаплашганини кўрмаганман. Момом ўша пайтдаям кампирни қарғаган.  Момонг қарғиш билан кифояланмас, кампирни урурди ҳам. Ўғли – бобом ўлиб, бошқаларнингб айниқса она бўлмиш кампирнинг яшаётгани момомни аламзада қилиб қўйганди. Ўроқ билан урар, кампирнинг қўллари тилиниб кетар, йиртиқ калиши билан дуч келган жойига тепар, айовсиз тепкиларди.

 Кампир ҳамма билан бир дастурхонда ўтирмас, овқат еганини ҳам кўрмаганман. Кампирнинг иккинчи ўғли – Амаки ҳам ичагидан  қон кетиб, эрта ўлиб кетганди. Узуқ-юлуқ гапларга қараганда (бунақа гапларни тафсилоти билан айтишга қўрқишади) уч кун тинимсиз қон кетган ундан . Хотини эса бепарволарча духтирга боришга рухсат бермаган. Духтирга кетадиган пулни қизғанган ёки дори учун пул сарфлашни истамаган. “Ўлмайсан, сени деб болаларим оч қолсинми?” деган эмиш. Болалари ўша пайтларда ёт элларда ризқ излаб юришарди.  Кўрганлар – хотинининг укаси айтишича, у поччаси тезда ўлишини аниқ билган. Чунки Амакининг бутун бадани қонсизликдан – қулоғининг учигача оқариб кетган экан. Уч кун, муттасил қон кетиб, учунчи кун кечқурун ҳожатга бориб хожатхона эшиги олдида жон берган. Отамнинг сўкиниб айтишича, хотини Амакининг жанозасида ҳам келган-кетганга қарамасдан, болалари отаси учун кўп кўз ёш тўкмаслиги, қийналмаслигини қайғуриб, жони ҳалак бўлган. Отам менга бу гапларни ижирғаниб, “сенинг онанг ўшаларни қондоши, мен ўлсам ҳам онанг худди шундай қилади” деб сўзлаб берди. Отам шундай онанинг фарзанди эканлигим учун ўзимдан нафратланишимни, отамнинг олдида ўзимни айбдор ҳис қилишимни истаётгани юз кўзидан, гапириш оҳангидан аён эди. Амакининг хотини – момомнинг сингилиси  бўлишларига қарамай бутун умр бир-бирини ёмон кўрган. Овсини – сингил ҳайҳотдай ва данғиллама ҳовли момомга қолгани, гарчи оиланинг кенжаси унинг эри бўлишига қарамай, уларни четдаги ғариб ҳужраларга кўчириб юборганларини бутун умр кечиролмай ўтган.  Бундай бўлишига бобом сабабчи бўлган. Бобомнинг қўли истаган жойга етган. Шубҳасиз, қўли ҳар нарсага етган одамнинг сўзи ҳам устун бўлган. Аниқ айтишмаганку, лекин бобомнинг “чет”га  қандайдир таъқиқланган маҳсулот сотганини билардим. Бобомнинг ўлими ҳам шубҳали эди. Отаси билан автоҳалокатга учраб, отаси ўша вақтнинг ўзида ўлган, бобом эса ўшанда юраги ётилгани учун, ўн йил ўтиб ўлган деган гапни эшитган эдим. Йиллар ўтиб, поездда манзилимга кетаётганда тасодифан учраган бобой, насл-насабимни суриштирар экан, бобомнинг ашаддий пияниста  бўлгани ва шунинг орқасидан ёш завол бўлганини айтганди. Бобой мийиғида кулиб, “Буни сенларга айтишмайди, яширишади, лекин бобонг ичкиликнинг орқасидан кетди” деганди. Шу хабарни менга етказиш билан кимдандир қасд олаётгандай эди бобой.

Кампир болаларининг номини бирор марта тилга олмасди. На эслаганини, на ўлган бобом учун кўз ёш тўкканини кўрганман. Назаримда кампир бобомнинг исми эсланиши билан  бошқаларнинг нафратига дучор бўлишдан қўрқарди. Оилада ҳеч ким ўғли эрта жувонмарг бўлиб, онанинг ҳалигача яшаётганини ҳазм қилолмасди. Шу сабаб момом кампирни қанча тепкиламасин, қарғамасин, нон-сув бермасин, биров индамас, кампирнинг ёнини олишга ошиқмасди. Кампир икки букилиб қолганидан, юрганида умбалоқ ошиб бораётган каптокни эслатар, тоғамку устига сияётганида юзини қўли билан тўсган, аммо момом ураётганида индамас, ўзини олиб қочмас, шуларнинг барига лойиқдай қилт этмай тураверарди.

Кампир шўртумшуқ, доим ўзига-ўзи ғудраниб юрарди. Биз эвараларини ҳам хушламас, қўни-қўшниникига ҳам чиқмас, кампир сийдик тутолмай устидан мудом сийдик ҳиди келганидан уни уйнинг энг кунжагидаги  омборхонага кўчириб қўйишди. Кун узоқ  ўша қоронғу, зах хонадан чиқмас эди. Унинг кўрпасидан ҳам сийдик билан бирга омборхонанинг зах, чиркин иси анқирди. Аммо менинг кўрпа туфайли ухлолмаслигимга сабаб фақат ўша бадбин ҳид туфайли эмас эди. Кампирнинг қудуққа тушиб, тарашадай қотиб қолган каптокдай танаси тез-тез хаёлимдан ўтарди.

Тоғамнинг ўғли ногирон туғилганда кампир сағанаси ҳам унитилиб кетган, хотира куни қабристонга чиққанимизда ҳам онамнинг отаси ҳаққига тиловат қилар, қабр олдида дон сочар, шудгор қилган мисол қабр тупроғини қўлимизда юмшатар, қушлар учун қабр устидаги пиёлаларга сув солиб кетардик, аммо кампирнинг сағанаси тарафга ўтмасдик негадир. Онам “жуда орада бўлгани учун тополмаймиз қабрини” дерди.

Ақли заифлиги, тиззалаб сакраб юргани учун тоғамнинг боласини қурбақа дердик. Қурбақа туғилганда оғзидан, орқасидан, қулоғининг тешикчаларидан ҳам қон келган. Қурбақага қон бериш учун кетган онам ярим кечада қайтганди хастахонадан. Дадам онамнинг кечанинг ичида тепиб-тепиб уйга киргизмаслик–ҳайдаш пайида эди. Мен эса отамнинг оёғини маҳкам ушлаб олган, занжирда боғлаган мисол отамнинг бир оёғини шу йўл билан боғлаб қўймоқчи, онамни ҳимоя қилмоқчи эдим.

Тоғам боласи тузалавермагач, ногирон бўлиши аён бўлиб қолгач, аламзада бўлиб қолганидан кўзига балодай кўринадиган онасини – момомни чопиб, ўлдириб қўйди. Биринчи гал чопмоқчи бўлиб болта кўтарганида, момом қочиб кетган. Эртаси куни укалари момомни қайсидир қишлоқнинг бедазоридан топиб келган. Момом уйига боришни истамай, ялинганига қарамасдан, укалари момомни нураб қолган эски қасрга ташлаб кетишган.

Айтишларича, умрининг охирги пайтларида қалтироқ бўлиб қолган, ўз-ўзига гапириб, йиғлаган.

Ниҳоят, кўрпани ёпиб ётадиган тунларим босинқираб чиқадиган бўлдим. Ёз кунлари кўрпасиз ётиш мумкин, қишда иложсиз уни устимга олишга мажбур эдим. Кўрпани қанча муддат ёпиб ётганимнининг аниғини эслолмайман. Онам ўша кўрпани ёқиб юборган бўлса керак. Ҳар ҳолда мен шундай тасаввур қилавераман. Мен отамни ўлдирмоқчи бўлиб, қиш тунларининг бирида ҳамма ухлагач, уни бўғиб қўйганимда ҳали ёш бола эдим. Отамнинг тазйиқи остида мени жиннихонага топширишганда, мени кўриш учун бу ерга  ҳеч ким келмаслигини жуда яхши билар эдим. Бола қалбим билан жиннихонада сайр қилиб юрар эканман, биров келишини кутмасдим ҳам. Фақат онам ўша кўрпани ёқиб юборганига ишонардим. Бу менинг ягона тасаллим эди.

А, 20.. йил.   

Тилланисо Нур

Жавоб ёзинг

Изоҳ ёзинг
Исмингизни киритинг