Орият

0
272
кўришлар сони

ҳикоя

Тонг ёришмай, бувимнинг «қҳу-қҳу»лаб йўталиши овозидан уйғонаман. Кўзимни чала очиб, секин атрофни кузатаман: бувим мени уйғотмаслик учун шам ёруғида ишларини битираётган бўладилар. Қаёққадир отланган кўринадилар, пистоқи гулли кўйлакларини кийиб, қизил нақшли оппоқ рўмоллари устидан йўл-йўл яктак (паранжи)ларини бошларига ташлаётган эдилар. 
— Катта! — инжиқланаман кўрпанинг бир четини қайириб, — Қаққа кетопсиииз? 
— Ҳич қаққа! — дейдилар бувим жеркиниб. — Сан ётовур. Хўрозам қичқирган ёғ ҳоли. 
— Ё, манам бораман, қаққа боропсиз? — энди ўрнимдан туриб, шоша-пиша қавиқ нимчамни кия бошлайман. 
— Айттим-ку, сани обоммайман барбир, монин юрмайсан меҳмонга. Туркиган бусанг, бориб уззийни юб ке, ҳамма ишимми чаппа қимастан, — терс ўгирилган бувим электр чироқни ёқаркан, сўнг бурилиб, деразага қўйилган шамни ўчирдилар. Шам олови тегиб қолмасин учун қайириб қўйилган пардаларни туширдилар. 
То мен ташқарига чиқиб, ювиниб келгунимча, бувим ўрин-кўрпаларни йиғиштириб, кетишга тайёрланиб турган бўладилар. Мен уйғонмасдан бирон ёққа бориб-келмоқчи бўладилар-у, уйғонганимни кўргач, барибир эргаштириб кетадилар. Уйда бир ўзим қоламан-да акс ҳолда! Ўзи, бувимнинг биргина овунчоқлари менман. Бувам мен туғилмасимдан вафот этиб кетган эканлар, бувимнинг айтишига қараганда. 
Жуда яхши тушунмайман-у, бувимнинг қандайдир хасталиклари борлигини биламан. Шу боисми, одамлар бувимдан ўзини четга тортиб юришади. Бувим шўрлик, дорилари турадиган жойни фақат менга «ишонадилар.» Дадам, ойим, акам ва опам шаҳарга кетишган. Бутунлай. Бошқа йўл йўқ эди: опамни қўшнимизнинг ити ёмон талаган, уни даволатиш учун шаҳарга олиб кетиш керак эди. Дилнур опамни касалхонага ётқизиб келгач, дадам Карим овчидан милтиғини олиб, бориб атайлаб ўша итни отиб ташлаган эди. Аввалига қонига беланиб ётган итни кўриб, унга жуда раҳмим келганди. Кейин… Опамни кўргани олиб боришганда, унинг аҳволини кўриб… Нималарнидир тушунгандек бўлгандим. Опамни оёққа турғазиш учун узоқ ҳаракат қилишди, бувам (ойимнинг оталари) ўша ердан турар жой қилиб берди. Бир йилча бўлиб қолди бунга ҳам.
Қора қавиқ гуппичамга янаям бурканиб олганча, кетиб боряпман. Бувимнинг қўлидан чиқиб кетиб, йўл четидаги ариқ бўйлаб юра бошлайман, ҳали очилишга улгурмаган момоқаймоқ ғунчаси эгилиб, жилға сувига юз чаяётганини бироз томоша қиламан. 
— Пудина чиғиптими? — сўрайдилар бувим.
У ёқ-бу ёққа аланглаб, ялпиз излай бошлайман. Ола-була тошдан мавж ҳосил бўлган жойда сув ичидан бинафшаранг барглар ҳилпираб, кўзга ташланади.
— Напармони боракан, ҳоли яшил бўмапти, — дейман барибир уни узиб олиш учун интилиб.
— Баққа вўт, суга тушиб кетасан ҳоззи! — койийдилар мени. 
Сўзсизгина уларга эргашиб, яна қўлларидан тутиб кетавераман. Паранжи остидан кўриниб турган, бўйингача танғиб боғланган рўмолнинг униққан ранги, ўша эски йўл-йўл паранжи, бувимнинг бошида қилт этмай келаётган дастурхон, ўзимнинг-да эскиган эгни-бошим, одатий кўчалар, ҳув нарида кўча супураётган келинчакнинг ёнида ирғишлаётган Сиртлон — ҳамма-ҳаммаси мени зериктиради, бўғилаётгандек ҳис қиламан ўзимни.
— Катта, қишлоққа сиғмай кетомман, — дейман ўзим нимани ҳис қилаётганимни тушунтира олмай.
— Кичкинигина бўлиб туриб, шунноғ катта қишлоққа сиғмайсамми? — бирнималар билан овутмоқчи бўладилар мени. — Бияғла — ҳар кун юрайтигон йўлинг, шуни учун санга ҳаммаяғ кичкина, тор бўлиб кўринади. Юри, сани башқа йўллан меҳмон обораман… 
Бояги кўча супураётган келинчакка яқин келиб қолганимизда ҳам, у бизни кўра туриб, юзини терс ўгирганча ишида давом этаверади, Сиртлон ҳам бизга қараб ёқимсиз ириллайди. 
— Катта, нимага Садбар янгам бизга келинсалом қимадила?
— Садбар янганг бизани танимайди-да! Янги келинчай буса…
— Ман танийман-ку, укаси билан кўп уришаман. Мани дойим бегона қилади, қўшмайди…
Бувим ҳеч нимани эшитмагандек, индамай келинчак ёнидан ўтиб кетадилар. Кейин мен деярли билмайдиган ора кўча томон йўлни бурадилар. Кетиб борарканмиз, бу мен учун «янги» кўча бўлса-да, тор ва қинғир-қийшиқ йўллар мени баттар бўға бошлайди. Деворлар тобора яқинлашиб, шу митти вужудим кўчага сиғмай қоладигандек туюлаверади. Бувимнинг менга хавотирланиб айтаётган сўзлари мени ўзимга келтиради.
— Турки, нимага вўттириволлинг?
Ўрнимдан туриб, яна йўлда давом этаман. Ҳар доим бувимнинг биз билан «салом-алик» қиладиган ягона дугонасиникига боргунча шунақа — болаларга хос ҳар қандай савол-у ғалати гапларим билан бувимни «зериктирмайман.» Нотаниш кўчалардан кетиб бораётган бўлсак-да, қандай қилиб айнан ўша уйни топиб келганимиз мени ҳайрон қолдиради. 
Бувимнинг дугонаси билан узундан-узоқ салом-алик, ҳол сўрашишлари мени зериктиради, яшил майсалардан ҳоли тош йўлакка эргашган нигоҳим ганч билан безалган девордаги ноаниқ шаклларда тўхтайди.
— Ичкари киринг, апа, — ниҳоят, бувимнинг дугонаси салом-аликни якунига еткизди, — қачаннан бери кутиввўттириптила… 
— Бирдан вўйга жўнатиявармабсила-да… 
— Билмасам, иёллилами… 
Бувим ранги оқариб, қўллари қалтираган кўйи ичкарига шошиладилар, юзларида табассумга ҳам, қайғуга ҳам ўхшамайдиган ҳаяжоний ифода зоҳир бўлади. Мени ҳам унутган кўйи шоша-пиша қадам ташлайдилар. 
— Моҳи, сан шаққа дигоналаринг билан вўйнаб ту… — бувимнинг дугонаси ёлғиз қолганимни кўриб, қўлимга бир бўлак патир билан тўрт-бешта парварда тутқизган бўлади-ю, набираларини чақиради, — Сайда, Нигина! Қовурчоғларийни опчиғийла!
Зум ўтмай, қаршимда пайдо бўлган Фотима-Зуҳраларча бир-бирига ўхшаш опа-сингиллар қизғанч нигоҳлари билан қўлларидаги эскирган латта қўғирчоққа термулиб, тўхтаб қолишди. Тўзғиган сочларига, сарғиш қошлари-ю, юмалоқ кўзларига бир муддат қараб турдим. Саида эрталабдан гулмомачечак еган кўринади, ингичка лаблари атрофида яшил доғлар кўриниб турарди. Гулмомачечак — бандсиз баргли, лоладошлар оиласига мансуб, гулбарглари бинафша-кўкиш тусли ўсимлик, эрта баҳорда қийғос очилади. Айнан мана шу ўсимликнинг гули ёқимли нордон таъмга эга, болалар баҳорги ғўра мевалар қатори, гулмомачечак гулини ҳам териб ейишади. Хуллас, икки опа-сингилнинг ётсираб, ёқтирмай қараб туришлари энсамни қотиради. 
— Қовурчоғларийни опкириб қўйийла. Ман вўйнамайман. Бу ил мактоб бораман, иёт бўлади, — дейман патирни тишлай туриб.
— И, сан мактоб боропсамми? — қизиқиш билан сўрайди Саида.
— Ҳа… — яна нималардир демоқчи бўламан-у, ичкаридан эшитилган баланд овоз эътиборимни тортиб, сўзимни унутаман:
— Кунношинг бўмади… Бир гапка кўнсанг-чи, шунча вахт ҳаммадан иёлиб юриш бадингга урмадими? Сани опкетай, диб келлим-ку? Ман билан кетасан, гап тамом!
Бу одам ким ўзи? Нега бувимни олиб кетмоқчи? Бувим ҳам индамай ён бераётгандек, овозлари чиқмайди… Нималар бўляпти?!
Ниҳоят, мени саволлар гирдобидан олиб чиққан воқеа содир бўлади — бувим ҳовлига чиқиб, атрофга қарайдилар, бир чеккада болалар билан андармон бўлиб турганимни кўриб, шоша-пиша калишларини киядилар-у, мени чақирадилар: 
— Баққа ке, кетоммиз… 
Кейин бувимнинг изидан нотаниш бир одам чиқади. Ёши бир жойга бориб қолган бўлса-да, ҳали бақувват, бувимдан ёшроқ кўринади у. Нотаниш одам поябзалини оёғига кийиб олгач, шахдам одимлар билан менинг ёнимга келади, энгашади, сўнгра тиззалаб ўтиради. Сўнг мени бағрига тортади:
— Ман бовонгман, Моҳи… Силани опкеткани келлим…
У одам менга бошқа ҳеч нима демайди. Уйга томон кетиб борарканмиз, энди бувимнинг аввалгидек қад букиб юришлари йўқ, назаримда, ёшариб қолгандек туйилиб кетадилар. У одам эса, бувимга паранжиларини олиб ташлашни буюрар, юриш-туришидан камчилик топаверарди. Менга умуман ёқмади бу одам. Энг ёмони, бутун оиламиз шаҳарга кўчиб кетганида ҳам унамаган бувим, энди мана шу одам учун ҳамма-ҳаммасидан кечиб, шаҳарга кетиш учун учиб-қўниб турардилар. 
Шаҳар деганлари менга умуман ёқмади. Қишлоққа сиғмай кетяпман, дердим доим. Бу шаҳар деганларида эса, буткул бўғилиб қолдим. Тўғри, дадам ва ойимни кўргани тез-тез бораман, лекин мен бувимдан ажралгим келмайди. У одам бувимга бир ёмонлик тилайдигандек эди, назаримда. Қолаверса, у одамнинг кўзини шамғалат қилиб, турмушга чиқмаган икки қизи бувимнинг устидан кулиб ўтиришади. Суҳбатларнинг бирида эшитган хабарим, бола ақлим билан тушунмаган ҳақиқатимни менга ошкор қилиб берди…
— Ўзи дадам уни шу қишлоқилиги учун ташлаб кетган бўлсалар керак, — энса қотирди кичик «аммам».
— Кулгимни қистатма! Биласан-у, дадам ҳам шунақа «эскича»лардан. «Бечора» аёлни эркак дўхтир муолажа қилгани учун ташлаб кетганини бировга айтишга уяласан киши… 
Демак… шу арзимаган нарса учун бувим умрининг ярмини бош эгиб, ёлғизликда ўтказишга мажбур бўлган эканлар-да?! Дадам ҳам бувимни ташлаб, шаҳарга кета олибдилар… Одамлар-чи, улар буни билишармикин?! Ҳа… Ахир… Ҳатто, бувимнинг олдида «бир қаричгина» Садбарг янгам ҳам шу қадар беписанд қараганининг гувоҳи бўлдим-ку?! Нега?! Орият, номус деганлари шу қадар оғир юкми?!
Кўксимда санчиқ турди. Оғриқ чидаб бўлмас даражага етгунча бўлмай, бувимни ёрдамга чақирдим:
— Катта! Кат-таа-а-а!..
Ранг-қути ўчган бувим югуриб келаркан, икки ўгай аммам ҳам ғийбатни бас қилиб, мен томон шошилишди. Кўз олдим қоронғулашиши олдидан бувимдан қаттиқ илтимос қилдим, балки, менга шундай туюлгандир ҳам:
— Мани духтирга обомманг, катта… Мисистра… унамми чақиринг… Кийин удамла маниям ямон кўриб қомасин, катта…

Алия Темурийзода

Жавоб ёзинг

Изоҳ ёзинг
Исмингизни киритинг